Jozef Radi, autori që “jeton nën nji strehë me vrasësit e poetëve”

 “Jozef Radi është pasardhës i opozitës historike shqiptare, e cila nëse nuk u shkatërrua fizikisht u shkatërrua intelektualisht, pasi pasardhësve të saj iu refuzua krejtësisht shkollimi. Por ndryshe nga pjesa dërmuese e kësaj opozite, ai mbijetoi, jo vetëm intelektualisht, por, ia doli ta mbajë shpirtin e tij të lirë nga urrejtja.” ~ Klara Buda

Jozef Radi ka lindur me 16 janar 1957 në Elbasan. Ka mbaruar studimet e larta në fakultetin e Juridikut në Universitetin e Tiranës. Është autor, përkthyes, aktivist dhe botues i portalit kulturor online “Radi&Radi”. Është i biri i autorit, përkthyesit dhe intelektualit të njohur të viteve ’30 Lazër Radi. Prej vitit 1998, jeton midis Ankonës (Itali), Tiranës dhe Nju-Jorkut.

Vepra e tij kryesore janë:

“Muret e Muzgut”, poezi (bashkautor Lazer Radi, “Lilo”, 1993).

“Mri Dedja e Merrnaçajve zoja e hekurt me shpirt florini”, 2023 
 “Kujtesa e Mjegullës”, poezi (“Liria”, 2000)


“Fletorja e Vjeshtës”, poei (“Pakti”, 2011)


“Poesie scelte”, poezi (“Besa Editrice”, 2017)


“Të gjallë edhe të vdekur”, tregime dhe novela (bashkautor Lazer Radi, 2017) “Stalini, Mozarti dhe Maria Judina” (“Lilo”, 1993).


“Veç mundem me të dashtë kështu siç je”, antologji poetike (20 poetë nga bota, 2018)


“Tempo Negato” (Kohe e Mohueme), Denata Ndreca (2019)“Ancona nascosta”, albumin fotografik (bashkautor, 2007)


“Golgota e Lazër Radit”, dokumentar, 2017

“Poezia sa asht dhimbje aq asht edhe trazim i thellë! Nuk kam dishrue nji shpirt qaraman, përkundrazi edhe n’trishtimin ma të thellë kam gjetë fillin e shpresës dhe frymën e guximit… Unë besoj te Dashnia, unë besoj te e Mira dhe e Bukura. Këto janë kollonat ku rrin poezia jeme”, ~ Jozef Radi

Tue pritë Nanë Terezën

“Dola me e pritë, me i folë, me e puthë

i papërziem me klithma hipokrite,

dola thjesht, me e pritë si Nanë

mes t’mirëveshunish shpirtëzbathun,

që tan’ jetën Zotin e saj 

e kishin tallë.

Dola me e pritë

njat grue t’vocërr sa grima,

që hecte pothuej si era zbathun

ndër plagët e mëdha

t’kësaj bote” (“Tue pritë Nanë Terezën”, 1991).

Më mbete ëndërr

Ishte nji kohë


kur Ti ishe andërr…


andërr… e trazueme


shpirtnash të ndrydhun;


kur sharmi yt i dehun drite e mjalti


i bante gjethet me fërfëri ambël


e lulet me çilë buzët me drojë…

Ishte nji kohë e trishtë çangash dhe frike

kur liria ndryhej ndër njimijë dryna


e veç andrra me pikatore


dilshin prej sysh t’lamë me dritë


e msheheshin ndër trupa të hajthëm, si yti…
 

e n’ecjen tande si fllad


shtyheshin qiejt e lodhun përtej,


balta na bahesh Betlehem


e liria na shkonte përskaj si kometë…

Eh,


ishte nji kohë andrrash,


kur dukej se bota
 

mërmëriste veç nji emën…
 

Tandin!

Ka nji kohë andrrash


që s’kthen për askënd…

Ku treti ajo kohë, apo asht mshehë ndër ne?!
 

Ajo vajza me shtat e shpirt t’shpenguem


A e kujton kush, a flet ndokush për të…


apo mbet veç hije andrrash e kohnash


që shkojnë… dhe asgja, asgja tjetër…!!?

Mos ndoshta e keni ndeshë


ndër kopshtie e ndër lojna fmijësh,


tuj mbjellë buzqeshje të rishta,


o ndër libra t’lexuem netve të pagjuma,
 

tretun ndër kujtime lulesh a lulemollësh
 

që ende biskojnë prej shtatit të saj?

S’di se ç’dritë ka lanë ndër ju
 

ajo kohë andrrash
                           

kur terrorit i baheshim dashni…


Di, se ajo andërr shpesh netve të trazueme,
 

pa trokitë vjen e m’futet n’gjumë…


me buzqeshjen e pavrame prej kohnave
 

përdore më merr… e më tret diku…


s’di ku…

O mos ndoshta jena shterrë


e askush s’ka ma kohë me ia kthye ftyrën asaj kohe
 

kur ajo ishte andërr,


andërr e trazueme shpirtnash të ndrydhun…


Pse t’jesh andërr asht t’jesh bukë


në ditët ma t’zeza të skamjes,


t’jesh blerim – në ditët ma bisha t’dimnit


të jesh liri – në terrin ma t’thellë të qelive…

Veçse me mbetë andërr


asht ma e randsishme se me qenë andërr…

Gjithçka tjetër e ksaj bote në ngut


kuptim tjetër s’ka…

Poezi nga: Edgar Allan Poe
 

Përktheu: Jozef Radi

Lugina t’mjegullta, lumenj t’zymtë


e pyje që aq shumë u ngjajnë reve:


 mandej gjithçka e mbulueme lotsh


sa askush s’mundet me i dallue format.
 

Hana të mëdha lindin e perëndojnë
 

përherë, përherë, përherë…


e çdo çast


në natën e trazueme, 

t’nji vendi që
 shndrrohet papra.


Dhe kështu


shuhet drita e yjve


n’psherëtima ftyrash të zbehta.


mandej shfaqet mesnata me kuadrin e hanës
 

njena ma delikate se tjerat


(Nji dikush mbas provash të shumta


vlerëson at ma t’mirën)


rrëzohet teposhtë,


e gjithnji poshtë e ma poshtë,


derisa qendra e saj


mbështetet mbi majë


t’nji mali, si nji kunorë,


ndërsa ajo hapsinë e pakufi,


e ngjashme me nji sixhade,


lshohet pa u ndje mbi kështjella


e mbi fshatra (ngado që ata shfaqen)


dhe zgjanohen ndër pyje t’çuditshme,


mbi krahë fantazmash, mbi det,


e mbi gjithçka që flen, dhe nji labirinth


i pafundmë drite i mbulon krejt.


Atherë shkohet thellë e ma thellë! –


e pasioni i gjumit futet në gjithçka.


Në t’bardhën e dritës, n’orën e zgjimit,


dhe vela e hanës tendoset e tana


përgjat qiellit në stuhi dhe,


njashtu si shumë gjana,


ajo i ngjan nji albatrosi t’verdhemtë.


 Po tash hana s’asht ma e njejta:


e s’duket aspak si nji tendë e shthurun.


Pak nga pak pluhuni e saj i brishtë


ka me u shkri në shi: dhe fluturat


me ankth ngjiten prej tokës


n’kërkim t’qiellit dhe vrik zbresin poshtë


(Eh, krijesa t’pakënaquna!) e veç nji pikëz
 sjellin ndër flatra drithnuese.

Back to top button
Verified by MonsterInsights